किती चालणे पुरेसे आहे? पुरावे खरोखर काय सांगतात
हा लेख सामान्य माहिती देतो, वैद्यकीय सल्ला नाही. आरोग्याबद्दल चिंता असल्यास पात्र डॉक्टरांना भेटा. भारतात Tele-MANAS ची मोफत 24 तास मानसिक आरोग्य हेल्पलाइन 14416 आहे.
चालण्याचा आरोग्याला होणारा बहुतेक फायदा दिवसाला 10,000 पावलांच्या बराच आधी दिसू लागतो, आणि सर्वात मोठी एकच सुधारणा अगदी कमी चालण्यापासून मध्यम प्रमाणात चालण्याकडे गेल्यावर होते. मोठ्या निरीक्षणात्मक अभ्यासांमध्ये सातत्याने असे आढळते की फायदे कमी पावलांपासूनच सुरू होतात, पहिल्या काही हजार पावलांमध्ये झपाट्याने वाढतात आणि नंतर स्थिरावतात — म्हणजे 2,000 वरून 5,000 पावलांवर जाणाऱ्या व्यक्तीला 9,000 वरून 12,000 वर जाणाऱ्या व्यक्तीपेक्षा बराच जास्त फायदा होतो.
हे महत्त्वाचे आहे, कारण 10,000 या आकड्याने प्रचंड संख्येने लोकांना निरुत्साही केले आहे. तो उत्तीर्ण होण्याचा गुण मानला, की 4,000 पावलांचा दिवस अपयशासारखा वाटतो; प्रत्यक्षात 4,000 पावलांचा दिवस 1,500 पावलांच्या दिवसापेक्षा लक्षणीयरीत्या चांगला असतो. प्रामाणिक संदेश घोषवाक्यापेक्षा जास्त उत्साहवर्धक आहे: चालण्याचा फायदा मिळण्यासाठी ओलांडावीच लागेल अशी कोणतीही किमान मर्यादा नाही.
ही आरोग्याविषयीची सर्वसाधारण माहिती आहे, वैद्यकीय सल्ला नाही. तुम्हाला हृदयविकार, सांध्यांच्या समस्या किंवा मधुमेह असेल, किंवा आजारपण अथवा शस्त्रक्रियेनंतर तुम्ही पुन्हा हालचाल सुरू करत असाल, तर दिनक्रम बदलण्यापूर्वी तुमच्यासाठी काय योग्य आहे हे डॉक्टरांना विचारा.
10,000 पावले हा आकडा कुठून आला?
मार्केटिंगमधून. एका जपानी कंपनीने 1960 च्या दशकाच्या मध्यात “10,000 पावलांचे मीटर” असा अर्थ असलेल्या नावाने एक पेडोमीटर बाजारात आणला; 10,000 साठीचे जपानी अक्षर चालणाऱ्या आकृतीसारखे दिसते, हेही ते नाव निवडण्यामागचे एक कारण होते. तो लक्षात राहणारा एक पूर्णांक होता, संशोधनातील निष्कर्ष नव्हे. पुढे तो जगभर पसरला, फिटनेस ट्रॅकर्समध्ये डीफॉल्ट म्हणून रुजला आणि त्याला कधीही न कमावलेला वैज्ञानिक अधिकाराचा आव मिळाला.
त्यानंतरच्या संशोधनात वारंवार असे आढळले आहे की हा आकडा कोणतीही जैविक मर्यादा दर्शवत नाही. संशोधकांना जे सापडते तो एक वक्र आहे — आणि त्या वक्राचा आकार हाच खरा उपयुक्त निष्कर्ष आहे.
त्या वक्रासोबत दोन सावधगिरीच्या सूचना द्यायला हव्यात, कारण येथे पुराव्यांच्या दर्जाबद्दल प्रामाणिक असणे महत्त्वाचे आहे. यातील जवळजवळ सर्व संशोधन निरीक्षणात्मक आहे, म्हणजे ते कारण सिद्ध करत नाही, फक्त संबंध दाखवते. आणि जास्त चालणारे लोक इतर बाबतींतही वेगळे असण्याची शक्यता असते — ते मुळातच जास्त निरोगी असू शकतात, आणि ते जास्त चालतात याचे हेही एक कारण असते. संशोधक याचा विचार करून समायोजन करतात, पण या प्रकारच्या अभ्यासांतून कार्यकारणभावाची दिशा कधीच पूर्णपणे निश्चित होत नाही.
प्रमाणाइतकाच वेगही महत्त्वाचा आहे का?
वेगाचे स्वतंत्र महत्त्व असल्याचे दिसते, आणि या क्षेत्रातील व्यवहारात जास्त उपयोगी पडणाऱ्या निष्कर्षांपैकी हा एक आहे. लोक किती पावले चालतात आणि किती वेगाने चालतात या दोन गोष्टी वेगळ्या करून पाहणाऱ्या अभ्यासांमध्ये सहसा असे आढळते की केवळ एकूण पावलांच्या संख्येपलीकडे, जलद चालण्याशी एक अतिरिक्त फायदा जोडलेला असतो.
वेग ठरवण्यासाठी तुम्हाला कोणत्याही उपकरणाची गरज नाही. टॉक टेस्ट ही प्रत्यक्ष वापरातील मानक पद्धत आहे आणि रोजच्या वापरासाठी ती पुरेशी विश्वासार्ह आहे.
याचा एक व्यावहारिक अर्थ: तुमच्या वेळापत्रकात फक्त वीस मिनिटे मिळत असतील, तर संथ तीस मिनिटांपेक्षा जलद वीस मिनिटे हा त्या वेळेचा जास्त चांगला उपयोग आहे. आणि तुम्ही आधीच भरपूर पण संथ चालत असाल — दुकानात, प्रवासात, घरकामात — तर मुद्दाम जलद चालण्याचा एक छोटा टप्पा जोडल्याने तुमच्या पावलांच्या संख्येत न दिसणारा काही फायदा मिळू शकतो.
आजचा सोन्याचा भावभारतासाठी 24 आणि 22 कॅरेट सोन्याचे व चांदीचे ताजे भाव, शहरानुसार, चार्टसह.सोन्याचे ताजे भाव पाहा →एकाच वेळी चालणे चांगले की दिवसभरात विभागून?
एकूण आरोग्य फायद्याच्या दृष्टीने, दिवसभरात साठत गेलेली हालचाल ही एकाच सत्रासारखीच गणली जात असल्याचे दिसते, आणि ज्यांना स्वतंत्र एक तास काढता येत नाही त्यांच्यासाठी ही चांगली बातमी आहे. सार्वजनिक आरोग्यविषयक मार्गदर्शनाने किमान दहा मिनिटांच्या टप्प्यांची अट काही वर्षांपूर्वीच सोडून दिली, कारण पुरावे त्या अटीला आधार देत नव्हते.
याशिवाय, आणि हे रंजक आहे, दीर्घकाळ न उठता बसून राहणे हा तुम्ही किती व्यायाम करता याच्यापासून स्वतंत्र असा वेगळाच धोका असल्याचे दिसते. पंचेचाळीस मिनिटे जलद चालून नंतर दहा तास सलग बसणारी व्यक्ती आणि तेवढेच एकूण चालणारी पण दर तासाला उभी राहून हालचाल करणारी व्यक्ती यांची स्थिती सारखी नसते. म्हणूनच “सलग बसणे मोडा” हा सल्ला व्यायामाच्या सल्ल्याची तळटीप न राहता स्वतंत्र सल्ला बनला आहे.
भारतीय कामकाजाच्या दिवसात चालणे कसे बसवायचे?
नेहमीचा सल्ला — गाडी लांब पार्क करा, एक थांबा आधी उतरा — असा प्रवास गृहीत धरतो जो अनेकांचा नसतोच. येथील सर्वसामान्य परिस्थितीत बसणारे काही पर्याय असे.
- फोनवर बोलताना चाला. ज्या कॉलसाठी स्क्रीनची गरज नाही तो कोणताही कॉल चालत चालत घेता येतो. अनेकांसाठी एवढा एकच बदल सर्वात मोठा ठरतो.
- उन्हाच्या आधीचा वेळ वापरा. भारताच्या बहुतेक भागांत व्यवहार्य वेळ म्हणजे पहाटे किंवा सूर्यास्तानंतर. दुपारच्या उन्हाशी झगडत राहिल्यानेच एप्रिलमध्ये दिनक्रम मोडतात.
- घरातील किंवा बंदिस्त जागेतील फेरी शोधा. मॉल, ऑफिसचा कॉरिडॉर, छत असलेली बाजारपेठ, लांब व्हरांडा. अनेक शहरांत हवेची गुणवत्ता आणि हवामान या दोन्हींमुळे बाहेर चालणे बेभरवशाचे ठरते, आणि वाईट दिवसांत बंदिस्त जागेचा पर्यायच ही सवय टिकवून ठेवतो.
- चालणे एखाद्या ठरलेल्या गोष्टीशी जोडा. सकाळच्या चहानंतर, मुलांना सोडल्यानंतर, रात्रीच्या जेवणानंतर. आधीपासून असलेल्या दिनक्रमाशी जोडलेले चालणे टिकते; नुसते वेळापत्रकात लिहिलेले चालणे टिकत नाही.
- बाहेर जास्त वेळ चालण्यापूर्वी हवेची स्थिती तपासा. प्रदूषण जास्त असलेल्या दिवशी कमी वेळ चालणे किंवा बंदिस्त जागेत चालणे हा शहाणपणाचा पर्याय आहे, विशेषतः मुले, वृद्ध आणि दमा असलेल्यांसाठी.
त्या शेवटच्या मुद्द्याबद्दल: बाहेरची हवा खराब असते तेव्हा तडजोड खरीच असते, पण त्याचा अर्थ काहीच न करणे असा नाही. कालावधी कमी करणे, रहदारीच्या गर्दीच्या वेळा टाळून दिवसातील वेळ निवडणे, मुख्य रस्त्यांपासून दूर असलेल्या बागेत जाणे किंवा बंदिस्त जागेत चालणे या सगळ्यांमुळे हालचाल कायम ठेवून प्रदूषणाचा संपर्क बराच कमी होतो.
तुमच्या स्टेप ट्रॅकरचे काय करायचे?
त्याचा वापर कल पाहण्यासाठी करा, निकाल देण्यासाठी नाही. फोन आणि घड्याळातील पावलांची मोजणी अंदाजे असते — फोन बॅगेत असताना ती पावले चुकवते आणि बोलताना हातवारे केल्यावर नसलेली पावले जोडते — त्यामुळे नेमक्या आकड्यापेक्षा हा आठवडा मागच्या आठवड्यासारखा दिसतो का, हे जास्त अर्थपूर्ण आहे.
ट्रॅकिंग जर नकोसे वाटणारे बंधन किंवा अपराधी वाटायला लावणारा आकडा वाटू लागले, तर त्याचा उपयोग संपला आहे. चालणे हा हालचालीच्या त्या मोजक्या प्रकारांपैकी एक आहे ज्याला सुरुवात करण्यासाठी जवळजवळ कोणताही अडथळा नाही, आणि त्याला अपयशी ठरण्याची गोष्ट बनवणे हे खरोखरच नुकसान आहे. अनेक लोकांना ट्रॅकर काढून ठेवल्यानंतर आपण जास्त चालतो असे आढळते.
लक्षात ठेवण्याजोगा एक आकडा कोणता?
तुमची स्वतःची सध्याची सरासरी, आणि त्यात थोडी भर. याच लक्ष्यामागे सर्वात भक्कम पुरावे आहेत आणि तुमच्यानुसार बदलणारे हे एकमेव लक्ष्य आहे. तुमची सरासरी 3,000 पावले असेल, तर 4,500 चे लक्ष्य ठेवणे ही भरीव आणि खरी सुधारणा आहे; 10,000 गाठायला सांगणे म्हणजे पहिला आठवडा संपण्यापूर्वीच सोडून देण्याचे कारण देणे.
तुमच्या फोनच्या हेल्थ अॅपमध्ये मागच्या महिन्याची दैनंदिन सरासरी पाहा, त्यात साधारण एक तृतीयांश भर घाला आणि काही आठवडे ती पातळी टिकवा. ती नेहमीची वाटू लागली की पुन्हा भर घाला. यात काही झगमगाट नाही पण हे काम करते, आणि काम करणाऱ्या बहुतेक गोष्टी अशाच असतात.
चालणे इतर मूलभूत गोष्टींशी स्पर्धा करत नाही, उलट त्यांच्याशी चांगले जुळते. तुम्हाला अधिक व्यापक दिनक्रम तयार करायचा असेल, तर आमचा नवशिक्यांसाठी 15 मिनिटांचा योग दिनक्रम ताकद आणि लवचीकतेची बाजू सांभाळतो, आणि खरोखर उपयोगी पडणाऱ्या झोपेच्या चांगल्या सवयी हा लेख त्या गोष्टीबद्दल आहे जिच्यावर तुम्हाला चालावेसे वाटते की नाही हे सर्वाधिक अवलंबून असते. ताणाच्या बाजूसाठी धावपळीच्या दिवसात कामाचा ताण सांभाळणे पाहा, आणि अधिक व्यापक सुरुवातीसाठी निरोगी जीवनशैलीसाठी साध्या सवयी आणि तुम्हाला खरोखर किती पाण्याची गरज आहे हे लेख पाहा. तुम्ही दिवसाचा बहुतेक वेळ बाहेर अंग झाकून किंवा घरात घालवत असाल, तर भारतातील व्हिटॅमिन D ची कमतरता हा लेखही वाचण्याजोगा आहे. आणखी लेख आमच्या लाइफस्टाइल विभागात.
मला खरोखर दिवसाला 10,000 पावलांची गरज आहे का?
नाही. हा आकडा संशोधनातून नव्हे, तर 1960 च्या दशकात बाजारात आलेल्या एका जपानी पेडोमीटरच्या नावातून आला. अभ्यासांमध्ये असे आढळते की आरोग्याचे फायदे बऱ्याच कमी संख्येपासून सुरू होतात, पहिल्या काही हजार पावलांमध्ये सर्वात झपाट्याने वाढतात आणि नंतर स्थिरावतात, त्यामुळे चालण्याचा फायदा मिळण्यासाठी ओलांडावीच लागेल अशी कोणतीही किमान मर्यादा नाही.
जलद चालण्याने फरक पडतो का?
पावलांची संख्या आणि चालण्याचा वेग वेगळे करून पाहणाऱ्या संशोधनात सहसा असे आढळते की एकूण पावलांच्या संख्येपलीकडे, जलद चालण्याशी एक अतिरिक्त फायदा जोडलेला असतो. टॉक टेस्ट वापरून तुम्ही उपकरणाशिवाय ते ओळखू शकता: जलद म्हणजे तुम्ही आरामात बोलू शकता पण गाऊ शकत नाही.
अनेक छोट्या फेऱ्यांपेक्षा एक लांब चालणे चांगले का?
एकूण आरोग्य फायद्याच्या दृष्टीने, दिवसभरात साठत गेलेली हालचाल ही एकाच सत्रासारखीच गणली जात असल्याचे दिसते, आणि मार्गदर्शक सूचनांमध्ये आता किमान दहा मिनिटांच्या टप्प्यांची अट नाही. याशिवाय, दीर्घकाळ सलग बसणे हा स्वतंत्र धोका असल्याचे दिसते, त्यामुळे तुमचे एकूण चालणे आधीच चांगले असले तरी बसणे मोडणे महत्त्वाचे आहे.
फोन आणि घड्याळातील पावलांची मोजणी किती अचूक असते?
अंदाजे. फोन बॅगेत ठेवलेला असताना ती पावले चुकवते आणि बोलताना हातांच्या हालचालींमुळे जास्तीची पावले मोजू शकते. हा आकडा अचूक मोजमाप म्हणून नव्हे, तर या आठवड्याची मागच्या आठवड्याशी तुलना करण्यासाठी कल म्हणून वापरा, कारण नेमक्या आकड्यापेक्षा दिशा कितीतरी जास्त माहिती देते.
हवेची गुणवत्ता खराब असताना काय करावे?
कालावधी कमी करा, रहदारीच्या गर्दीच्या वेळा टाळा, मुख्य रस्त्यांपासून दूर असलेली बाग निवडा, किंवा मॉल अथवा कॉरिडॉरसारख्या बंदिस्त जागेत चाला. मुले, वृद्ध आणि दमा असलेल्यांसाठी हे अधिक महत्त्वाचे आहे. उद्देश पूर्णपणे थांबणे हा नसून हालचाल कायम ठेवून प्रदूषणाचा संपर्क कमी करणे हा आहे.
मी प्रत्यक्षात पावलांचे किती लक्ष्य ठेवावे?
तुमची स्वतःची अलीकडची दैनंदिन सरासरी आणि त्यात साधारण एक तृतीयांश भर. तुमच्या फोनच्या हेल्थ अॅपमध्ये मागच्या महिन्याची सरासरी पाहा, त्यात भर घाला आणि पुन्हा वाढवण्यापूर्वी नवी पातळी काही आठवडे टिकवा. हे तुमच्या सुरुवातीच्या पातळीनुसार बदलते, जे सर्वांसाठी एकच ठरलेले लक्ष्य करू शकत नाही.
चालणे वाढवण्यापूर्वी डॉक्टरांना भेटावे का?
तुम्हाला हृदयविकार, सांध्यांच्या समस्या किंवा मधुमेह असेल, किंवा आजारपण, शस्त्रक्रिया अथवा दीर्घकाळ निष्क्रिय राहिल्यानंतर तुम्ही पुन्हा हालचाल सुरू करत असाल, तर योजना तुमच्या परिस्थितीला अनुरूप असावी म्हणून आधी डॉक्टरांशी चर्चा करा. हे घटक नसलेल्या बहुतेक लोकांसाठी चालणे हळूहळू वाढवणे कमी जोखमीचे आहे.