भारतातील क्रेडिट स्कोअर: तो कसा मोजला जातो आणि कसा सुधारावा
तुमचा क्रेडिट स्कोअर प्रामुख्याने दोन गोष्टींवर ठरतो: तुम्ही वेळेवर पैसे भरले आहेत की नाही, आणि तुमच्याकडे उपलब्ध असलेल्या क्रेडिटपैकी तुम्ही किती वापरत आहात. या दोन गोष्टी मिळून हिशेबाचा मोठा भाग व्यापतात. बाकी सर्व काही — तुमच्याकडे किती काळापासून क्रेडिट आहे, तुमच्याकडे कोणत्या प्रकारच्या कर्जांचे मिश्रण आहे, तुम्ही किती नवीन अर्ज केले आहेत — महत्त्वाचे आहे, पण खूपच कमी, आणि एखादा हप्ता चुकवत असताना त्यांच्यामागे धावणे हा प्राधान्यांचा चुकीचा क्रम आहे.
हे जाणून घेणे उपयोगी आहे, कारण स्कोअर काय मोजतो हे एकदा कळले की तो गूढ राहत नाही. तुम्ही परतफेड करण्याची शक्यता किती आहे याचा तो अंदाज आहे, जो तुमच्या प्रत्यक्ष परतफेडीच्या इतिहासावरून तयार केलेला असतो. त्याला निवाडा न मानता नोंद माना, आणि मग तो सुधारणे म्हणजे काही विशिष्ट सवयींचा प्रश्न उरतो.
ही सर्वसाधारण माहिती आहे, आर्थिक सल्ला नाही. एखाद्या विशिष्ट कर्जाबद्दलच्या किंवा तुमच्या स्वतःच्या परिस्थितीबद्दलच्या निर्णयांसाठी पात्र सल्लागाराशी किंवा थेट कर्जदात्याशी बोला.
क्रेडिट स्कोअर म्हणजे काय आणि तो कोण देते?
भारतात चार क्रेडिट माहिती कंपन्यांना क्रेडिट नोंदी ठेवण्यासाठी आणि स्कोअर तयार करण्यासाठी Reserve Bank of India चा परवाना आहे: TransUnion CIBIL, Experian, Equifax आणि CRIF High Mark. एखादे ब्रँड नाव जसे अनेकदा सर्वसामान्य शब्द बनते तसा “CIBIL स्कोअर” हा शब्द रूढ झाला आहे, पण या प्रत्येक कंपनीकडे तुमचा एक स्कोअर असतो, आणि ते वेगवेगळे असतात कारण कर्जदाते चारही कंपन्यांना एकाच वेळी माहिती देतीलच असे नाही.
या श्रेणी सूचक आहेत, नियम नाहीत. प्रत्येक कर्जदाता स्वतःचे कट-ऑफ ठरवतो आणि स्कोअरबरोबरच उत्पन्न, नोकरी, सध्याची देणी आणि विशिष्ट उत्पादन यांचाही विचार करतो. अगदी सारखा स्कोअर असलेल्या दोन व्यक्तींना एकाच बँकेकडून वेगवेगळी उत्तरे मिळू शकतात, आणि भक्कम स्कोअरमुळे मंजुरीची शक्यता वाढते, खात्री मिळत नाही.
जाणून घेण्यासारखी आणखी एक श्रेणी: तुम्ही कधीच कर्ज घेतले नसेल, तर तुमचा स्कोअर खराब नसून तो अजिबात नसेलही. कर्जदाते याला new to credit म्हणजे क्रेडिटमध्ये नवीन असणे असे म्हणतात, आणि ही वेगळी समस्या आहे जिचा उपायही वेगळा आहे — बिघडलेला इतिहास दुरुस्त करण्याऐवजी एक छोटा, स्वच्छ इतिहास उभारणे.
स्कोअरला प्रत्यक्षात काय हलवते?
युटिलायझेशन हा असा घटक आहे जिथे झटपट सुधारणा शक्य आहे, आणि त्याबद्दल मोठ्या प्रमाणात गैरसमज आहेत. तो तुमच्या क्रेडिट मर्यादेपैकी किती रक्कम थकीत आहे हे मोजतो, तुम्ही पूर्ण बिल भरता की नाही हे नव्हे. दर महिन्याला कार्डच्या मर्यादेच्या नव्वद टक्के खर्च करून ती पूर्ण फेडणाऱ्या व्यक्तीचेही युटिलायझेशन जास्त दिसू शकते, कारण कळवला जाणारा आकडा सहसा स्टेटमेंटच्या तारखेची शिल्लक असतो.
नेहमीचा सल्ला असा की युटिलायझेशन तुमच्या एकूण मर्यादेच्या सुमारे 30 टक्क्यांच्या खाली ठेवावे. खर्च कमी न करता ते साध्य करण्याचे दोन मार्ग: बिलाचा काही भाग स्टेटमेंटच्या तारखेनंतर न भरता त्याआधी भरा, किंवा जास्त मर्यादा मागा, ज्यामुळे तुमची सवय न बदलता गुणोत्तर कमी होते.
EMI कॅल्क्युलेटरगृह, कार किंवा वैयक्तिक कर्ज: तुमचा मासिक EMI आणि एकूण व्याज काही सेकंदांत पाहा.तुमचा EMI मोफत काढा →तुमच्या स्कोअरवर कशाचा परिणाम होत नाही?
लोक ज्या गोष्टींची काळजी करतात त्यातील आश्चर्य वाटावे इतका मोठा भाग असंबद्ध असतो, आणि हे स्पष्ट झाले की मेहनत वाचते.
यातील दोन नोंदी विस्ताराने सांगण्यासारख्या आहेत. स्वतःचा स्कोअर तपासणे ही “सॉफ्ट एन्क्वायरी” असते आणि त्यामुळे तो कमी होत नाही, त्यामुळे स्कोअर पाहण्याची सर्वसामान्य भीती निराधार आहे — याउलट तुम्ही अर्ज केल्यामुळे कर्जदात्याने केलेली तपासणी ही “हार्ड एन्क्वायरी” असते आणि थोड्या कालावधीत अशा अनेक चौकश्या झाल्यास त्या तुमच्या विरोधात जातात. एकाच वेळी सहा कर्जदात्यांकडे अर्ज न करण्याचे खरे कारण हेच आहे.
आणि सेटलमेंटची नोंद ही त्या यादीतील सर्वात दूरगामी परिणाम करणारी गोष्ट आहे. तुम्ही वाटाघाटी करून पूर्ण थकीत रकमेपेक्षा कमी रक्कम भरली, तर ते खाते सहसा “closed” ऐवजी “settled” म्हणून नोंदवले जाते, आणि ती खूण तुमच्या रिपोर्टवर वर्षानुवर्षे राहते आणि कर्जदाते तिला गंभीर नकारात्मक बाब मानतात. शक्य असेल तिथे पूर्ण रक्कम भरणे — उशिरा का होईना, हळूहळू का होईना — सेटलमेंटपेक्षा लक्षणीयरीत्या चांगली नोंद मागे ठेवते.
तुमचा क्रेडिट रिपोर्ट कसा वाचावा?
स्कोअर हा सारांश आहे; रिपोर्ट हा पुरावा आहे, आणि त्यातील चुका तपासून पाहण्याइतक्या सामान्य आहेत. चारही ब्युरोंपैकी प्रत्येकाने दर कॅलेंडर वर्षात एक मोफत पूर्ण रिपोर्ट देणे बंधनकारक आहे, त्यामुळे तुम्हाला सतत लक्ष ठेवायचे असेल तर वर्षाला चार मोफत रिपोर्ट मिळवता येतात.
तपासायच्या चार गोष्टी, या क्रमाने.
- तुम्हाला न ओळखता येणारी खाती. अनोळखी कर्ज किंवा कार्ड हे तुमच्या ओळखीचा गैरवापर झाल्याचे लक्षण असू शकते, आणि हे शोधणे सर्वात तातडीचे आहे.
- पेमेंट स्टेटसच्या ओळी. प्रत्येक खात्यात महिन्यागणिक नोंद दिसते. तुम्ही वेळेवर भरले असे तुम्हाला वाटते पण उशिरा म्हणून नोंदवलेले काही आहे का ते पाहा.
- बंद झालेली कर्जे अजूनही सुरू असल्याचे दिसणे. पूर्ण फेडलेले पण ब्युरोच्या नोंदीत कधीच बंद न झालेले कर्ज तुमच्या देण्यांमध्ये मोजले जात राहते.
- वैयक्तिक तपशील. चुकीचा PAN, नावाचे चुकीचे स्पेलिंग किंवा जुना पत्ता यामुळे तुमची नोंद दुसऱ्या कोणाच्या नोंदीत मिसळू शकते.
एखाद्या चुकीवर आक्षेप घेण्यासाठी, ब्युरोच्या ऑनलाइन डिस्प्यूट प्रक्रियेद्वारे तो नोंदवा आणि no-dues certificate किंवा स्टेटमेंटसारखा पुरावा जोडा. ब्युरोने ठरावीक कालावधीत कर्जदात्याकडे चौकशी करणे बंधनकारक आहे. तोच आक्षेप समांतरपणे कर्जदात्याकडेही नोंदवा, कारण स्वतः कळवलेली माहिती कर्जदात्यालाच दुरुस्त करावी लागते — आणि प्रत्येक पत्रव्यवहाराची लेखी नोंद ठेवा.
सुधारणेला किती वेळ लागतो?
म्हणूनच सात दिवसांत स्कोअर दुरुस्त करून देण्याच्या दाव्यांकडे संशयानेच पाहावे. खरोखर झटपट होणारा एकमेव बदल म्हणजे युटिलायझेशन, कारण तो प्रत्येक सायकलला अपडेट होणारा एक स्नॅपशॉट आहे. इतिहासाचा वेग वाढवता येत नाही, आणि कोणतीही एजन्सी अचूक नकारात्मक माहिती काढून टाकू शकत नाही — आक्षेप फक्त चुकीच्या माहितीवरच घेता येतो, आणि ते तुम्ही स्वतः मोफत करू शकता.
सहा पायऱ्यांची व्यावहारिक दिनचर्या
- प्रत्येक EMI साठी आणि प्रत्येक कार्डच्या किमान देय रकमेसाठी ऑटो-डेबिट लावा. पेमेंटचा इतिहास हा सर्वात मोठा घटक आहे आणि विसरलेली देय तारीख हे टाळता येण्याजोगे सर्वात सामान्य नुकसान आहे. उरलेली रक्कम स्वतः भरा; ऑटो-डेबिट हे सुरक्षा जाळे आहे.
- युटिलायझेशन 30 टक्क्यांच्या खाली आणा. एकतर स्टेटमेंटच्या तारखेआधी रक्कम भरा, किंवा मर्यादा वाढवून मागा, किंवा खर्च दोन कार्डांमध्ये विभागा.
- तुमचे सर्वात जुने कार्ड बंद करू नका. ते बंद केल्याने तुमचा इतिहास कमी होतो आणि एकूण मर्यादा घटते, ज्यामुळे युटिलायझेशन वाढते. अधूनमधून एखादा छोटा व्यवहार करून ते सक्रिय ठेवा.
- अर्जांमध्ये अंतर ठेवा. तुम्ही कर्जासाठी पर्याय शोधत असाल, तर पूर्ण अर्ज करण्याऐवजी उपलब्ध असेल तिथे कर्जदात्यांची pre-qualification तपासणी वापरा.
- दर तिमाहीला एक मोफत रिपोर्ट काढा — प्रत्येक वेळी वेगळ्या ब्युरोचा — आणि वर दिलेल्या चार गोष्टी तपासा.
- कोणताही पर्याय उपलब्ध असेल तर सेटलमेंट टाळा. settled स्थितीला संमती देण्यापूर्वी कर्जाची पुनर्रचना किंवा जास्त मुदत याबद्दल कर्जदात्याशी बोला.
तिसऱ्या पायरीत जबाबदारीने वागू पाहणारे बरेच लोक अडकतात. न वापरलेली कार्डे बंद करणे नीटनेटके वाटते आणि त्यामुळे सहसा स्कोअर बिघडतो, कारण त्यात इतिहास आणि उपलब्ध मर्यादा दोन्ही एकाच वेळी जातात. नीटनेटकेपणा आणि चांगला स्कोअर ही एकच उद्दिष्टे नाहीत.
चांगला स्कोअर हे अखेरीस स्वतःमध्ये एक ध्येय नसून सर्वसाधारण आर्थिक स्थैर्याचे उप-उत्पादन आहे, आणि ज्या गोष्टींमुळे तो मिळतो त्या आयुष्यातील ताणही कमी करतात. तुम्ही हा पाया उभारत असाल, तर आपत्कालीन निधी उभारणे आणि भारतीय कुटुंबांसाठी 50/30/20 बजेट नियम हे आमचे दोन मार्गदर्शक कधीही हप्ता चुकण्याची शक्यता कमी करतात. संरक्षणाच्या बाजूने पहिल्यांदा खरेदी करणाऱ्यांसाठी टर्म इन्शुरन्स पाहा; गुंतवणुकीसाठी SIP कसे काम करते आणि PPF विरुद्ध ELSS विरुद्ध NPS. अधिक माहिती आमच्या जीवनशैली आणि पैसा विभागात.
भारतात चांगला क्रेडिट स्कोअर किती असतो?
750 च्या वरचा स्कोअर सर्वसाधारणपणे भक्कम मानला जातो आणि त्यामुळे जाहीर केलेल्या दरांवर मंजुरी सहज मिळते, तर 700 ते 749 सहसा चालतो, फक्त दर थोडा जास्त असू शकतो. 650 च्या खाली मंजुरी कठीण होते. या श्रेणी सूचक आहेत, कारण प्रत्येक कर्जदाता स्वतःचे कट-ऑफ ठरवतो आणि उत्पन्न व सध्याची देणी यांचाही विचार करतो.
स्वतःचा क्रेडिट स्कोअर तपासल्याने तो कमी होतो का?
नाही. स्वतःचा स्कोअर तपासणे ही सॉफ्ट एन्क्वायरी असते आणि त्याचा काहीही परिणाम होत नाही. तुमच्या विरोधात जाते ती हार्ड एन्क्वायरी, जी तुम्ही क्रेडिटसाठी अर्ज केल्यामुळे कर्जदाता तुमचा रिपोर्ट तपासतो तेव्हा होते. थोड्या कालावधीतील अनेक हार्ड एन्क्वायरी हे आर्थिक ताणाचे लक्षण मानले जाते.
क्रेडिट युटिलायझेशन म्हणजे काय आणि ते इतके महत्त्वाचे का आहे?
तुमच्या क्रेडिट कार्डच्या मर्यादेपैकी किती रक्कम थकीत आहे ते म्हणजे युटिलायझेशन, आणि ते सहसा तुम्ही बिल भरल्यानंतर नव्हे तर स्टेटमेंटच्या तारखेला मोजले जाते. ते तुमच्या एकूण मर्यादेच्या सुमारे 30 टक्क्यांच्या खाली ठेवावे असा नेहमीचा सल्ला आहे, आणि ते प्रत्येक रिपोर्टिंग सायकलला अपडेट होत असल्यामुळे सुधारणेचा हा सर्वात वेगवान मार्ग आहे.
मी वापरत नसलेली क्रेडिट कार्डे बंद करावीत का?
सहसा नाही, विशेषतः तुमचे सर्वात जुने कार्ड. कार्ड बंद केल्याने तुमचा क्रेडिट इतिहास कमी होतो आणि त्याची मर्यादा तुमच्या एकूण उपलब्ध क्रेडिटमधून निघून जाते, ज्यामुळे तुमचे युटिलायझेशन गुणोत्तर वाढते. अधूनमधून एखादा छोटा व्यवहार करून ते सुरू ठेवणे स्कोअरसाठी सर्वसाधारणपणे चांगले असते.
सेटल केलेले कर्ज आणि बंद झालेले कर्ज यात काय फरक आहे?
बंद झालेले कर्ज म्हणजे पूर्ण फेडलेले कर्ज. सेटल केलेले कर्ज म्हणजे कर्जदात्याने पूर्ण रकमेपेक्षा कमी रक्कम स्वीकारली, आणि ती खूण तुमच्या रिपोर्टवर वर्षानुवर्षे राहते आणि भविष्यातील कर्जदाते तिला गंभीर नकारात्मक बाब मानतात. शक्य असेल तिथे उशिरा किंवा हळूहळू का होईना पूर्ण परतफेड केल्यास खूप चांगली नोंद मागे राहते.
माझ्या क्रेडिट रिपोर्टमधील चूक कशी दुरुस्त करावी?
ब्युरोच्या ऑनलाइन प्रक्रियेद्वारे no-dues certificate सारख्या पुराव्यासह आक्षेप नोंदवा, आणि तोच आक्षेप समांतरपणे कर्जदात्याकडेही नोंदवा, कारण स्वतः कळवलेली माहिती कर्जदात्यालाच दुरुस्त करावी लागते. लेखी नोंदी ठेवा. प्रत्येक ब्युरोने दर कॅलेंडर वर्षात एक मोफत पूर्ण रिपोर्ट देणे बंधनकारक आहे.
एखादी एजन्सी माझा क्रेडिट स्कोअर झटपट दुरुस्त करू शकते का?
कोणतीही एजन्सी अचूक नकारात्मक माहिती काढून टाकू शकत नाही, आणि आक्षेप फक्त चुकीच्या नोंदींवरच घेता येतो, जे तुम्ही स्वतः मोफत करू शकता. खरोखर झटपट होणारी एकमेव सुधारणा म्हणजे कार्ड युटिलायझेशन कमी करणे, जे एक-दोन सायकलमध्ये अपडेट होते. काही दिवसांत स्कोअर दुरुस्त करून देण्याच्या आश्वासनांकडे संशयानेच पाहावे.